De platonische schoonheid (idealisme)

De courante opvatting vandaag over schoonheid staat nog steeds niet ver af van deze van Plato die de schoonheid van de dingen beschouwde als een weerspiegeling van de Idee van het Schone. De hedendaagse leek stelt de vraag naar de kwaliteit nog vanuit de verwachting dat er buiten het zintuiglijke waarnemingsvermogen, dus buiten de mens, een normensysteem bestaat dat als criterium voor de schoonheid geldt. Zijn twijfel over het oordeel van de kunstspecialist is dus een twijfel over de zekerheid dat die kenner deelachtig zou zijn aan deze externe criteria. Vooral dan wanneer deze deskundige kwaliteit beweert te zien in artistieke producten die, volgens de leek, deze goede kwaliteiten niet bezitten. In die zin staan we inderdaad niet ver af van de visie zoals die in de dialogen van Plato tot … [Read more...]

Schoonheid

Wie het over schoonheid heeft, neemt al vlug het woord ‘schoonheidsideaal’ in de mond. Door de combinatie met ‘ideaal’ wordt duidelijk dat er geen eeuwige universele schoonheid ‘bestaat’, maar dat ze afhankelijk is van modellen die op verschillende plaatsen en tijden ingang en ook uitgang gevonden hebben. Wie deze verscheidenheid wil zien en begrijpen, leest best het buitengewone boek van Umberto Eco. Men is dan onmiddellijk overtuigd van de diversiteit aan vormen die met het adjectief ‘schoon’ bedacht kunnen worden. Het is hier niet de bedoeling een bespreking te geven van dit andermaal merkwaardige boek van deze geniale auteur. Wel wil ik argumenteren dat, hoewel we van de zintuiglijke ervaring van schoonheid kunnen genieten, overigens niet los te koppelen van onze kennis van wat onze … [Read more...]

De opnieuw-schone-kunsten (postmodernisme)

We zijn al meer dan een kwarteeuw voorbij de hierboven beschreven rol van de avant-garde kunstenaar, diegene die voorop is op zijn tijd. De grote revoluties zijn voorbij, wat niet wil zeggen dat er geen andere meer kunnen komen. Die revoluties vallen samen met alle -ismen die in de vorige eeuw de revue gepasseerd zijn en die telkens een nieuwe vorm hebben gegeven aan de wijze waarop de werkelijkheid voorgesteld werd. Wat men het ‘postmodernisme’ noemt, is in feite te herleiden tot de reactie op het verschijnsel dat het ‘nieuwe’, basisprincipe van het modernisme en haar avant-garde, niet eeuwig nieuw kan blijven. Het nieuwe is een bepaalde vorm van vernieuwing gebleken en elke vorm verslijt, ook deze van het modern zijn. Is de postmoderne cultuur dan niet nieuw? Ook weer niet. Er heeft zich … [Read more...]

Schoon vervangen door nieuw (modernisme)

De twintigste eeuw heeft het criterium ‘schoon’ voor de beoordeling van kunst vervangen door ‘nieuw’. Een betoog dat op zijn beurt het ‘absolutisme’ van dit criterium in vraag stelt, loopt het risico verkeerd gekaderd te worden, namelijk in een conservatieve en reactionaire context. Dit is niet mijn bedoeling. Wel wil ik even stilstaan bij de relatie tussen de begrippen ‘nieuw’ en ‘schoon’. Evoluties moeten steeds herdacht worden. Ook in de kunstwereld. De avant-garde kan gemakkelijk vertrappeld worden door de achterhoede. Temeer omdat de avant-garde al zo’n kwarteeuw niet meer bestaat. Ze heeft zich als regelsysteem gerealiseerd in de postmoderne kunst. Het is allicht te reduceren tot een aantal principes: abstrahering, conceptualisering, expressiviteit en surrealiteit. Met die vier … [Read more...]

Ideologie van het beeld (materialisme)

In tegenstelling tot deze idealistische benadering van Plato, kan men de zaak ook bekijken vanuit een materialistisch standpunt, bijvoorbeeld vanuit Hadjinicolaou en Bourdieu. Zich steunend op de Franse structuralist, Louis Althusser vertrekt Nicos Hadjinicolaou van het standpunt dat in de ideologie de werkelijke verhouding van de mensen tot hun werkelijke bestaansvoorwaarden onvermijdelijk gekleurd is door de imaginaire verhouding. Een verhouding die eerder een wil (conservatief, conformistisch, reformistisch of revolutionair), ja zelfs een verwachting of nostalgie uitdrukt dan dat zij een werkelijkheid beschrijft. Elke ideologische voorstelling is bovendien slechts een ‘voorstelling’ van de werkelijkheid, die op een bepaalde manier weliswaar een allusie op de werkelijkheid is, maar … [Read more...]

Een kunstwerk is een teken zonder vaste betekenis

De regels van de kunst zijn niet allemaal volledig formuleerbaar, het zijn slechts richtlijnen om beter te kunnen kijken naar het spel dat kunst heet. Wie niet bereid is de spelregels te volgen kan ze ook negeren, maar speelt dan niet mee. Een kunstwerk heeft iets van een labyrint, men heeft een rode draad nodig om er aan uit te geraken. Het is een raadsel dat men niet enkel oplost met er naar te raden. Gelukkig zijn er vele oplossingen. De oorsprong van deze veelheid aan betekenissen is gelegen in het feit dat de kunst vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw niet meer de vanzelfsprekende uitdrukking is van een bepaalde gemeenschap. De kunstenaar brengt vanaf dan via een eigen stijl zijn eigen boodschappen. Dit vergt een bijzondere inspanning. Enigszins in tegenstrijd met het … [Read more...]

De beeldend kunstenaar als een soort regisseur

Men kan de Cloaca ook aanwenden als voorbeeld van een andere regel van de kunst, nl. dat kunst niet per se door de kunstenaar zelf moet vervaardigd worden. De beeldende kunstenaar is dan een soort regisseur die de eindverantwoordelijkheid draagt en opdrachten laat uitvoeren. Reeds in de jaren tien van de vorige eeuw was het Marcel Duchamp die dat principe invoerde. Een kunstenaar bepaalt zelf wat zijn kunstwerk is. Of voor nog een andere regel. De thematiek van de Cloaca bestond reeds binnen de kunst. Ze doet ongetwijfeld denken aan de "Merda d'artista"(1961) van de Italiaanse kunstenaar Piero Manzoni, die zijn eigen excrementen in blik verkocht. Manzoni zelf was de grote inspirator van Marcel Broodthaers, die als een voorloper van Delvoye mag beschouwd worden. De regel is hier dat de … [Read more...]