Ideologie van het beeld (materialisme)

In tegenstelling tot deze idealistische benadering van Plato, kan men de zaak ook bekijken vanuit een materialistisch standpunt, bijvoorbeeld vanuit Hadjinicolaou en Bourdieu. Zich steunend op de Franse structuralist, Louis Althusser vertrekt Nicos Hadjinicolaou van het standpunt dat in de ideologie de werkelijke verhouding van de mensen tot hun werkelijke bestaansvoorwaarden onvermijdelijk gekleurd is door de imaginaire verhouding. Een verhouding die eerder een wil (conservatief, conformistisch, reformistisch of revolutionair), ja zelfs een verwachting of nostalgie uitdrukt dan dat zij een werkelijkheid beschrijft. Elke ideologische voorstelling is bovendien slechts een ‘voorstelling’ van de werkelijkheid, die op een bepaalde manier weliswaar een allusie op de werkelijkheid is, maar … [Read more...]

Een kunstwerk is een teken zonder vaste betekenis

De regels van de kunst zijn niet allemaal volledig formuleerbaar, het zijn slechts richtlijnen om beter te kunnen kijken naar het spel dat kunst heet. Wie niet bereid is de spelregels te volgen kan ze ook negeren, maar speelt dan niet mee. Een kunstwerk heeft iets van een labyrint, men heeft een rode draad nodig om er aan uit te geraken. Het is een raadsel dat men niet enkel oplost met er naar te raden. Gelukkig zijn er vele oplossingen. De oorsprong van deze veelheid aan betekenissen is gelegen in het feit dat de kunst vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw niet meer de vanzelfsprekende uitdrukking is van een bepaalde gemeenschap. De kunstenaar brengt vanaf dan via een eigen stijl zijn eigen boodschappen. Dit vergt een bijzondere inspanning. Enigszins in tegenstrijd met het … [Read more...]

Kijken is de kunst

Hedendaagse kunst is gemakkelijk, niet om te maken, maar om te begrijpen. Dit is het omgekeerde van wat men hierover doorgaans pleegt te zeggen: "Men begrijpt het niet, maar men kan het ook." Interessante kunst is vandaag nog moeilijk te maken, omdat ze het resultaat is van een evolutie van bijna honderdvijftig jaar. Aan het begin van die evolutie wisselde het esthetische criterium "mooi" voor "nieuw" en de eraan verbonden "originaliteit". Mooie dingen blijven creëren is uiteindelijk gemakkelijker dan steeds "nieuw" te moeten zijn. Daarom is kunst maken vandaag zo moeilijk. Om dezelfde reden is kunst begrijpen vandaag zo gemakkelijk. Sinds het begin van de jaren tachtig is de kunst immers op haar stappen teruggekeerd. De nieuwe verworvenheden zijn een stelletje regels geworden die vrij … [Read more...]

De beeldend kunstenaar als een soort regisseur

Men kan de Cloaca ook aanwenden als voorbeeld van een andere regel van de kunst, nl. dat kunst niet per se door de kunstenaar zelf moet vervaardigd worden. De beeldende kunstenaar is dan een soort regisseur die de eindverantwoordelijkheid draagt en opdrachten laat uitvoeren. Reeds in de jaren tien van de vorige eeuw was het Marcel Duchamp die dat principe invoerde. Een kunstenaar bepaalt zelf wat zijn kunstwerk is. Of voor nog een andere regel. De thematiek van de Cloaca bestond reeds binnen de kunst. Ze doet ongetwijfeld denken aan de "Merda d'artista"(1961) van de Italiaanse kunstenaar Piero Manzoni, die zijn eigen excrementen in blik verkocht. Manzoni zelf was de grote inspirator van Marcel Broodthaers, die als een voorloper van Delvoye mag beschouwd worden. De regel is hier dat de … [Read more...]

Gudny Rosa Ingimarsdottir (1969- )

Gudny Rosa Ingimarsdottir is een IJslandse kunstenares die zich in België gevestigd heeft. Drie artistieke praktijken vallen op in haar werk: textiel, tekeningen en geschreven uitspraken. Telkens voelt men als een soort navelstreng de link met haar persoonlijke gevoelswereld. Nu kan men allicht van veel kunstenaars zeggen dat er een band is met hun gevoel, maar dan is het kunstwerk doorgaans de expressie van dat gevoel. Door een vervorming drukt een kunstenaar dan uit dat hij een gevoelsmatige relatie heeft met iets uit de werkelijkheid. Dit is afwezig bij Rosa (de Brusselse kunstwereld kent haar onder die benaming om zowel de moeilijke IJslandse naam als de ongewone voornaam te vermijden). Haar werken zijn dus letterlijk verlengstukken van haar gevoelsleven. Haar teksten brengt ze aan … [Read more...]

Marianne Berenhaut (1934- )

Marianne Berenhaut heeft al in de jaren zestig die sfeer van wat Freud de ‘Unheimlichkeit’ genoemd heeft in haar werk tot uitdrukking gebracht. Dit woord wordt doorgaans niet vertaald in het Nederlands omdat dan de etymologische diepte verloren gaat van ‘weg van huis’. ‘Ontheemd’ komt in de buurt, maar heeft dan weer die betekenis niet van: akelig, eng, griezelig, luguber, onheilspellend’. Voor Freud treedt dat ongemakkelijke gevoel van angst op wanneer iemand iets dat via de fantasie vertrouwd is, in het echt tegenkomt, bijvoorbeeld: een dubbelganger, het déjà vu of realiseringen van het verdrongene. Het gaat vaak over de relatie met de dood. Via poppen, kledingstukken, oude meubels en speelgoed, die allen ongetwijfeld hun tijd op een mansardekamer doorgebracht hebben, maakt ze … [Read more...]

Chantal Grard (1970- )

Chantal Grard, de dochter van twee beeldhouwers, Francine Van Mieghem (1930) en George Grard (1901-1984) had twee mogelijkheden in haar leven: beeldhouwer worden of de kunst haten. Ze heeft voor de eerste optie gekozen. Enerzijds is het evident. Het beeldhouwen en alles wat er komt bij kijken is als het ware de biotoop van Chantal. Ongetwijfeld mocht ze als kind met gips en klei spelen. Het metier is haar met de paplepel ingegeven. Anderzijds is het ontzettend moeilijk om zich in de schaduw van succesrijke ouders-kunstenaars te ontwikkelen met een eigen vormgeving. De voorbeelden van dat soort mislukkingen zijn genoeg gekend en hebben soms tot familiedrama's geleid. Chantal blijkt zich echter goed uit de slag te slaan. Vrij en vrolijk zoekt en vindt ze haar eigen weg zonder complexen. … [Read more...]

Panamarenko (1940 – )

Panamarenko behoorde in het begin van de jaren zestig reeds tot de opmerkelijke jonge kunstenaars. Het Icarus-thema, de mens die wil vliegen en de eraan verbonden tragische overmoed, was van bij de aanvang zijn wereld. De naam “Panamarenko” is uiteraard een pseudoniem. Hij verwijst naar Pan American Airlines (Pan Am), een toen bekende luchtvaartmaatschappij. Het element “enko” doet Russisch aan. De beide grote mogendheden en hun tegenstellingen zitten erin vervat. Doordat ze verbonden worden door een “-a” zit ook Panama in de naam, de vrijstaat waar dingen mogelijk zijn die elders niet geduld worden. Op zijn werken tekent hij overigens soms met “Panama”. Zijn naam getuigt overigens ook van de prille aanwezigheid van internationale ambities, die hij intussen gerealiseerd heeft. Hij wordt … [Read more...]

Ulrike Bolenz (1958- )

De Duitse kunstenaar, Ulrike Bolenz, die sinds lang in België leeft en de drie landstalen machtig is, past ook goed in deze idee van het positief tonen van het feminiene zonder het mysterie van het finaal onkenbare andere prijs te geven. Via chemisch vervaardigde materialen, maar ook beenderlijm wordt aangewend, maakt ze transparante vlakken die ruimtelijk eerder aansluiten bij de sculptuur en bij de installatie. Ze vertrekt van foto’s die afkomstig zijn van videostills zodat ze het geschikte beeld goed kan bepalen. Het fotografische confronteert ze vaak met het tegengestelde, de wild gekrabbelde schets waardoor er een boeiend contrast ontstaat. Het zijn zelden vrolijke foto’s. Ze heeft immers vooral oog voor de verscheurdheid van de wereld, voor de tragiek die eruit bestaat dat de mooie … [Read more...]