Marcel Mariën (1920-1993)

In het standaardwerk Het surrealisme in België 1924-2000 van Xavier Canonne vindt men in het namenregister bij René Magritte veertien lijnen met paginanummers die verwijzen naar vermeldingen in het boek. Bij Marcel Mariën zijn dat er een dikke zestien. Tellen we de in vetgedrukte cijfers die verwijzen naar de aanwezigheid van afbeeldingen, dan komen we aan vijftig voor de eerste en zesenzestig voor de laatste. Zonder te beweren dat hieruit kan afgeleid worden dat Mariën een belangrijker kunstenaar is dan Magritte, zegt het toch iets over de rol die Mariën gespeeld heeft in de geschiedenis van deze boeiende kunststroming, die ook een ethiek wou zijn. Of heeft de auteur een boontje voor Marcel, de benjamin onder de eerste generatie Belgische surrealisten? Zijn levensstijl was in elke geval … [Read more...]

Surrealisme in België

Magritte is de Belgische surrealist met wereldfaam. Toch staat hij niet alleen. Het surrealisme is belangrijk in België. Vooral voor het Franstalige landsgedeelte waar het een plaats ingenomen heeft vergelijkbaar met wat het expressionisme voor Vlaanderen betekent. Het verhaal van het surrealisme kunnen we niet in 1945 laten beginnen. In 1924, hetzelfde jaar waarin Breton zijn manifest had geschreven, borrelde er ook al een Brusselse bron van surrealisme met de uitgave van gekleurde pamfletjes. Ze werden ondertekend met ‘Correspondance’, dus zonder auteursvermelding. Het bleek van de gezamenlijke hand te zijn van Paul Nougé (1895-1967) en zijn kompanen, jonge mensen die met de vernieuwing van de literatuur begaan waren. Een jaar later verscheen een enig nummer van het Tijdschrift … [Read more...]

René Magritte (1898-1967)

René Magritte is internationaal ongetwijfeld de meest bekende kunstenaar van België. Hoewel deze bekendheid vooral gebaseerd is op werken van voor ’45, is zijn naam onmisbaar in deze reeks. Hij schilderde immers tot aan zijn dood en om zijn buitenlands succes te beleven moest hij wachten tot de jaren vijftig. Men zou zelfs kunnen zeggen dat Magritte het schoolvoorbeeld is van het surrealisme. Niet dat hij het uitgevonden heeft, maar hij heeft het ontwikkeld tot op een zeer hoog niveau met een niet aflatende zucht naar consequentie. Vandaar dat hij schilderen ook vervelend vond. Schilderen is immers realiteit. Magritte heeft eenmaal in zijn leven gebroken met zijn minutieuze beredeneerde manier van schilderen. Een kortstondige breuk die wel belangrijk is in de kunstgeschiedenis van na ’45. … [Read more...]

Edouard Léon Théodore Mesens (1903-1971)

E.L.T., Edouard Léon Théodore, Mesens is de verbindingsman tussen de surrealisten. Hij kende de Parijse artistieke kringen, verbleef lange tijd in Londen, en bracht de Brusselse surrealisten samen met deze van Henegouwen. Tussendoor was hij ook kunsthandelaar. In 1931 kocht hij op de gedwongen verkoop van de failliet gegane Galerie Le Centaure een paar honderd werken van Magritte. Hij was dus als het ware aandeelhouder. Al hadden ze al eens ruzie, toch waren hun levens onafscheidelijk. Mesens en Magritte maakten samen meerdere tijdschriften. E.L.T. Mesens was ook de link met het dadaïsme. Hij wist wat er gebeurde in Parijs. Toen hij in 1921 kennis maakte met Tristan Tzara was hij al op de hoogte van de dadaïstische activiteiten. Hij had een grote bewondering voor Erik Satie, de … [Read more...]

Jane Graverol (1905-1984)

“Het valt op dat de loopbaan en de ontwikkeling van veel vrouwen in deze tentoonstelling met vallen en opstaan is verlopen. Men zou kunnen beweren dat Marie Howet en Anne Bonnet de enigen zijn, die een stabiele of harmonieuze evolutie doormaakten. Even evident is het hoe weinig vrouwen een duurzaam artistiek engagement aangingen: Jane Graverol kan zowat de meest geëngageerde worden genoemd. In 1952 stichtte zij samen met André Blavier het militante tijdschrift Temps mêlés en organiseerde zij in Verviers in de gelijknamige kelder tentoonstellingen, concerten en voordrachten. Van 1954 tot 1960 was zij een trouwe medewerkster van het tijdschrift Lèvres nues. De meeste vrouwen werden lid van een club, maar bleven bescheiden op de achtergrond. Soms waren ze wel een tijdlang actief in … [Read more...]

Paul Delvaux (1897-1994)

Marcel Mariën schuwde het niet zeer kritisch te zijn tegenover zijn surrealistische vrienden. Zo kwam na vijfentwintig jaar zelfs een einde aan de vriendschap met Magritte, nadat hij naar aanleiding van diens retrospectieve in Knokke (1962) een pamflet geschreven had waarin hij een persiflage maakte op de werken van Magritte. Hij vond immers dat Magritte sinds zijn succes aan overproductie was gaan doen. Wie een bestelling van twee schilderijen deed, zou er een dertiende Magie noire gratis bijkrijgen. Later kwam het met de weduwe van Magritte zelfs tot een proces. Mariën had immers aan het licht gebracht dat de in een Brusselse galerie in 1970 tentoongestelde gouaches vals waren. Ze waren echter van een echtheidscertificaat voorzien van de hand van mevrouw Magritte. Mariën won het proces, … [Read more...]

Camille D’Havé

Het surrealisme is ook bij de generatie die jong was na WO II in de belangstelling gebleven. Camille D’Havé is hier een voorbeeld van. Dat hij zich van zijn interesse voor het surrealisme bewust was, lezen we in een brief aan Hugo Claus van Roger Raveel, D’Havé’s studiegenoot in de klas van Jos Verdegem op de Gentse Academie. Hierin schrijft Raveel: “Een andere losse indruk is dat de jongeren die achter die mannen (Matisse, Ernst, Dali, De Chirico) lopen het niet meer zo goed zullen doen als zij.” Tot die jongeren rekent hij D’Havé en besluit “Een oplossing als D’Havé vind ik ook maar een halve oplossing.” Raveel vindt zijn eigen oplossing uiteraard een volledige, maar uit die uitlating wordt duidelijk dat D’Havé sprak tegen zijn medekunstenaars over de surrealisten die hem … [Read more...]

Surrealisme: kijken in eigen boezem

Zoals het kubisme extreem was in het openen van onze blik op de objecten rondom ons, zo is het surrealisme het verst gegaan in het kijken in eigen boezem, tot in de diepten van het onbewuste. Het eigene leren kennen via het andere was de boodschap. André Breton (1896-1966), de paus van deze stroming, beschouwde het surrealisme als een dialoog met het ‘andere’. Hieronder verstond hij de dingen die je tegenkomt via dromen, door een samenloop van omstandigheden en door onverwachte overeenkomsten. Men komt het ook tegen in de wereld van het wonderbaarlijke, die ons al dan niet onbehaaglijk maakt. Kortom, het andere ontmoet men door wederzijdse uitwisseling wanneer de bewuste gedachte en het onbewuste met elkaar verbonden worden. De wereld wordt verrijkt doorheen andere werelden. Het … [Read more...]