Roger Raveel (1921- )

Ik maak het me niet gemakkelijk door Roger Raveel te nemen ter illustratie van de hierboven geschetste situering van de “nieuwe figuratie”. Raveel heeft immers uitdrukkelijk gesteld zichzelf niet bij deze kunststroming te willen rekenen: “In tegenstelling tot de zogenaamde nieuwe figuratie, is er bij mij altijd die abstractie. Ik steigerde vroeger in het begin van de jaren zestig, als men mij onder wilde brengen bij de nieuwe figuratie en de nieuwe figuratieven. Nu heeft men daar nog last mee. Dat waren mensen die genoeg hadden van de abstractie en weer figuratief gingen schilderen, maar eigenlijk met de mentaliteit van de abstracten van vroeger. Daar heb ik mij nooit bijgerekend” (1). Gelukkig is het onze taak om de indelingen te maken. Dat neemt niet weg dat men toch best rekening … [Read more...]

De nieuwe figuratie: de naoorlogse vernieuwing

Na de tweede wereldoorlog werd de kunstwereld vlug ingenomen door een nieuwe generatie jonge kunstenaars, die onder oorlogs­omstandigheden academie hadden gevolgd bij (post-) expressionistische leraars. Veel informatie over wat in de artistieke buitenwereld leefde, hadden ze niet. Ze gisten hoe de internationale kunst er zou uitzien. Het is voor zover mij bekend nog nooit grondig onderzocht wat de beste voedingsbodem is voor creativiteit. Ofwel hun situatie, namelijk de afwezigheid aan informatie over wat de collegae aan het doen waren, ofwel de huidige situatie waarin iedereen via internet stante pede te zien krijgt wat de andere aan het maken is. De kwaliteit van de gerealiseerde oeuvres is in elk geval van die aard dat we niet moeten treuren over een verloren generatie. Misschien is het … [Read more...]

Existentiële kunst

Aan de betrachting daarentegen om een innerlijke gevoelswereld tot uitdrukking te brengen was een grote nood. Men leefde immers in het intellectuele klimaat van het Franse existentialisme, gevoed met het gif van een concrete oorlog, gekruid met de illusie dat de menselijke miserie voorgoed voorbij zou zijn. Hoe kan men een dergelijke stemming beter zichtbaar maken dan zonder figuren. Wat de schreeuw van Munch (1893) vermocht, voor de tijd van de wereldoorlogen, kan men na zo’n tijdperk beter verborgen tonen. Men had immers voldoende miserabele blikken gezien. De angst, de “angustiae”, de Latijnse oorsprong van dat woord dat “al wat eng is” betekent, de beklemming dus, kan men evengoed non-figuratief oproepen. Niet voor niets komt, volgens dat existentialistisch gedachtegoed, via de … [Read more...]

Pop-art

De beweging van het abstract expressionisme kwam uit New York en ook de reactie ertegen vertrok vandaar. De Amerikaanse kunstenaar Robert Rauschenberg maakte als reactie reeds in 1951 een reeks zwarte of witte schilderijen. Maar het meest uitdrukkelijke protest was toen hij aan de abstracte expressionist, Willem de Kooning, ooit de duurste levende schilder, om een tekening vroeg met de bedoeling ze uit te gommen. Wat ook gebeurde. De “Erased de Kooning Drawing”, die herleid was tot een minimaal aantal sporen van de oorspronkelijke tekening, werd een Rauschenberg, opnieuw genaamtekend en van de datum “1953” voorzien met een bladgouden kader errond. Dit was een duidelijk signaal dat men naar een meer sociale, in de zin van vertellende, kunst wou en geen vrede meer nam met abstracte beelden, … [Read more...]

De abstractie voorbij

Maar keren we nog even terug naar die oudere generatie, die die “nieuwe figuratie” uit hun abstract werk hebben laten groeien, waaronder het oude expressionisme verborgen zat. Een gelukte transactie, want in wezen is in vele gevallen die “nieuwe figuratie” een soort neo-expressionisme. Zoals een goochelaar even een doekje over iets legt om het ene in het andere om te toveren, heeft de abstractie het oude omgezet in een nieuw expressionisme. Niet meer de Vlaamse boerencultuur, maar de stedelijke massacultuur, vormen de nieuwe thematieken. Niet per se het Vlaamse landelijke leven, maar het kosmopolitische gebeuren. De jongere generatie van de jaren zestig heeft hen onmiddellijk vervoegd in deze transformatie. Vele van de pioniers van de naoorlogse vernieuwing waren immers ondertussen met … [Read more...]