Archives for September 2012

Schoon vervangen door nieuw (modernisme)

De twintigste eeuw heeft het criterium ‘schoon’ voor de beoordeling van kunst vervangen door ‘nieuw’. Een betoog dat op zijn beurt het ‘absolutisme’ van dit criterium in vraag stelt, loopt het risico verkeerd gekaderd te worden, namelijk in een conservatieve en reactionaire context. Dit is niet mijn bedoeling. Wel wil ik even stilstaan bij de relatie tussen de begrippen ‘nieuw’ en ‘schoon’. Evoluties moeten steeds herdacht worden. Ook in de kunstwereld. De avant-garde kan gemakkelijk vertrappeld worden door de achterhoede. Temeer omdat de avant-garde al zo’n kwarteeuw niet meer bestaat. Ze heeft zich als regelsysteem gerealiseerd in de postmoderne kunst. Het is allicht te reduceren tot een aantal principes: abstrahering, conceptualisering, expressiviteit en surrealiteit. Met die vier … [Read more...]

Ideologie van het beeld (materialisme)

In tegenstelling tot deze idealistische benadering van Plato, kan men de zaak ook bekijken vanuit een materialistisch standpunt, bijvoorbeeld vanuit Hadjinicolaou en Bourdieu. Zich steunend op de Franse structuralist, Louis Althusser vertrekt Nicos Hadjinicolaou van het standpunt dat in de ideologie de werkelijke verhouding van de mensen tot hun werkelijke bestaansvoorwaarden onvermijdelijk gekleurd is door de imaginaire verhouding. Een verhouding die eerder een wil (conservatief, conformistisch, reformistisch of revolutionair), ja zelfs een verwachting of nostalgie uitdrukt dan dat zij een werkelijkheid beschrijft. Elke ideologische voorstelling is bovendien slechts een ‘voorstelling’ van de werkelijkheid, die op een bepaalde manier weliswaar een allusie op de werkelijkheid is, maar … [Read more...]

Emile Desmedt (1956- )

Hoewel Emile Desmedt keramiek gestudeerd heeft aan de Academie voor Schone Kunsten van Doornik heeft hij zich niet gehouden aan dit aardse medium. Wel aan een liefde voor de materialen en hun vanzelfsprekendheid. Maar niet altijd in duidelijke taal. Elk medium bezit een aantal kenmerken die betekenissen met zich meebrengen. Manneke Pis in plastic is niet dezelfde als deze in steen. Emile Desmedt maakt geen figuren, zijn werken zijn abstracte vormen, maar precies daardoor speelt het materiaalgebruik des te meer mee. Zich onthullend zoals het is, wat ik hogerop de ‘vanzelfsprekendheid’ heb genoemd, of zich verbergend, de ‘onduidelijkheid’ waar ik het over had, beide mogelijkheden spelen verstoppertje met elkaar. Het is een kenmerk van de materiekunst om fier te zijn op het materiaal en … [Read more...]

Luc De Blok (1949- )

Luc De Blok is een materiekunstenaar. Hij is zich zeer goed bewust van het feit dat de eigenschappen van het materiaal op zich betekenisproducerend zijn. Het medium levert zijn eigen bijdrage in dit proces. Geschoold in het keramische bedrijf, ingewijd in de geheimen van het bronsgieten, om er maar enkele te noemen, kent hij de kunst in de zin van de Griekse ‘technè’, het inzicht in het ‘hoe’ van het maken. Toch is De Blok geen fundamentele materiekunstenaar, d.w.z. iemand die de materialiteit plastisch onderzoekt om de kenmerken ervan zichtbaar te maken. Luc heeft ook parallel eraan een als conceptueel te klasseren oeuvre ontwikkeld. Dit draait rond twee basisprincipes: het spoor (daar waar de link gelegd wordt met de materialiteit) en het surrealistisch beginsel van de omkering: het … [Read more...]

Bart Decq (1958- )

De werken van Bart Decq zijn een stekelijke eigenzinnige herwaardering van de waarden van de materialen: ijzer en hout, brons en steen, glas en leer, verschillende kunststoffen, liefde-haat materies om te smeden of te slaan, te hakken of te zagen, te gieten en te houwen, te smelten en te looien. De verbale taal is arm: het ene ijzer, hout, brons, steen, glas, leer is het andere niet. Umberto Eco wijst er in een artikel over kleur als een semiotisch probleem op dat we maar zeer weinig woorden hebben om de enorme rijke schakeringen (tot een aantal van 10.000.000 wetenschappelijk analyseerbaar) aan te duiden. We vergissen ons ook vaak. Daarenboven verwijst het benoemen van kleuren niet direct naar een toestand in de wereld maar wordt dit cultureel bepaald. Hetzelfde geldt voor de benaming en … [Read more...]

Jean-Georges Massart (1953- )

Jean-Georges Massart wil wilgen temmen. Hij kiest als eenvoudig materiaal de soepelste houtsoorten: bamboe en teenwilg. Wilg blijft buigzaam, maar bamboe kan hard worden. Door deze verharding wordt de textuur mooier. Een stuk bamboe krijgt al gauw de statische uitstraling van een cultusvoorwerp. Door het gebruik van okerpigmenten wordt die verwijzing naar het rituele nog versterkt. Het spel tussen natuur en cultuur wordt hier ten volle beoefend. Natuur wordt cultureel gebruikt, maar blijft naar zijn eigen aard verwijzen, de structuur van haar groeiproces. Wilg is vlechtbaar en laat zich in alle vormen plooien zelfs in deze waar de natuur het verst vandaan staat, nl. de geometrische. Hierdoor komt de spanning tussen cultuur en natuur nog beter tot uiting. Het grillige wordt aan … [Read more...]

Paul Gees (1949- )

De theoretische uitgangspunten die de verschillende kunststromingen kenmerken, kennen vele tegenstellingen. Een ervan is deze tussen subjectief en objectief. Ofwel wordt de basis voor de creativiteit van de kunstenaar gelegd in zijn diepste innerlijke en allerpersoonlijkste ervaring, ofwel wordt gesteld dat de kunstenaar de zorg heeft over de vormen van de objecten die de gemeenschap ten goede zouden kunnen komen. Het eerste, de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie, wordt in het kunstenaarsdiscours ook wel omschreven als dat kunst uit de buik zou komen i.p.v. uit de hersenen. De Italiaanse vertegenwoordiger van het Nouveau Réalisme, Piero Manzoni heeft met zijn werk Merda d’artista (1961), zijn ingeblikte faeces met nummering, voldoende duidelijk getoond wat een … [Read more...]

Florence Fréson (1951- )

Deze kunsthistorica, die pas na haar universitaire studies aan de Académie Royale des Beaux-Arts de Bruxelles bij o.a. Jacques Moeschal ging studeren, zegt ergens over haar werk “plutôt metonymie que métaphore”. Je merkt: ze kent de theorie. Ze weet die ook te ontwikkelen in een oeuvre. De metafoor en de metonymie zijn de twee belangrijkste vormen van beeldspraak. De metafoor is een stijlfiguur die berust op betekenisoverdracht tussen twee termen. Het is het gebruik van een woord of een beeld in de plaats van een ander op grond van betekenisovereenkomsten of -contrast. Hoewel die overeenkomst slecht op bepaalde punten geldt en op andere niet, wordt er toch gesuggereerd dat ze volledig is. Precies deze spanning is interessant. Het surrealisme bijvoorbeeld, is zeer ver gegaan in het … [Read more...]

Hilde Van Sumere (1932- )

Hilde Van Sumere studeerde aan de Brusselse academie en werd nadien assistente van beeldhouwer en architect Jacques Moeschal (1913-2004). Iedereen kent zijn werk Signaal aan het begin van de autosnelweg Brussel-Oostende, een hoge zuil met aan de top een abstracte schelpvormige sculptuur in beton die lijkt te zweven. Hij beoefende de geometrische abstractie met beelden die hij liefst in een omgeving integreerde. Eenvoud was zijn motto. Meteen was voor Hilde Van Sumere de toon gezet. Zij ontwikkelde haar eigen geometrisch abstract oeuvre: cirkel, vierkant, rechthoek, driehoek, trapezium, kubus en balk. Van een menselijke figuur is er geen spoor. De vormen zijn wat ze zijn, zonder verwijzingen. Ze worden medebepaald door een zorgvuldig uitgekozen materiaal: gepatineerd of gepolijst brons, … [Read more...]

Guy Leclercq (1940- )

Van dezelfde generatie maar minder begaan met het constructivisme als beweging is Guy Leclercq. Eigenaardig is dat hij gelijktijdig twee schildersstijlen heeft beoefend. Hij werd in de jaren zeventig bekend met werk dat aansloot bij de Nieuwe Figuratie. Zeer verhalend. Vanaf het midden van de jaren zestig is hij ook begonnen met geometrisch abstract werk dat hij tot op vandaag verder ontwikkelt. De figuratie heeft hij laten varen. Zijn eigenheid bestaat erin dat hij de geometrie als vertrekpunt neemt. Bij nader toezien zijn die vormen allesbehalve exact. Het zijn er poëtische variaties op, onberekenbaar zoals poëzie moet zijn. De vlakken schuiven door elkaar in een ritmisch spel. Zijn kleuren zijn zachte grijzen, gebroken witten, harde zwarten, groene schijnen. Dus niet de zuiverheid … [Read more...]