Het medium grafiek
Hoewel “nieuwe media” de toverformule is van de kunst van de jaren negentig, bestaan er ook nog oude media die een rol spelen in het maken van vernieuwende kunst. Zo o.a. de zogenaamde grafische kunsten. Het ambachtelijk karakter en het er noodlottig aan verbonden traditionalisme maakt dat deze technieken in de ogen van velen omgeven zijn met een zweem van oubollige pietepeuterigheid.
Al vlug wordt de verzamelwoede van de volgens een dergelijke methode tot stand gekomen prenten gelieerd aan het collectioneren van postzegels. De schoonheid van deze beelden wordt dan gelijkgesteld met de verwaterde aquarelprenten die slecht geschreven kinderboeken moeten verluchten. Het laatste werkwoord zegt al genoeg. Op de verkoopmarkt moeten deze prenten onzorgvuldig naast elkaar gestouwd ruimte bedingen in muffige boekantiquariaten. Ik behoor niet per se tot die velen, al kan ik hen vaak begrijpen. Los daarvan ben ik overtuigd dat de grafische kunsten een belangrijke rol vervullen precies omdat ze in de beeldcultuur een eigen medium zijn met effecten die men via andere wegen niet kan bekomen. Dat is toch een belangrijke taak van de kunst, namelijk boodschappen nuanceren via verscheidenheid in de middelen en de wijze waarop ze gemaakt worden. Vergeten we niet dat poëzie “maaksel” betekent. Iets is “poëtisch” wanneer er meer aandacht is voor de wijze waarop de boodschap gemaakt is dan voor de informatiewaarde. Wanneer het “hoe” primeert wordt het “wat” spraakzamer en boeiender in zijn schakeringen.
Toch kan men niet zeggen dat de kennis van de druktechnieken gemeengoed is. De term “grafiek” is de ruimste benaming maar sommigen zien zelfs het verschil niet met een zwart-wit tekening of een schilderij op papier, of ze hebben het steeds over “ets” of “litho” zonder kennis van het procédé. Vandaar dat we kort even de werkwijze van de verschillende methoden op een rijtje zetten.(1) Ik raad tevens iedereen aan eens een kijkje te nemen in een grafiekatelier, want dat is een boeiend schouwspel. Dat kan bijvoorbeeld in het Frans Masereel Centrum in Kasterlee waar kunstenaars kunnen komen drukken.
In de grafiek kan je door het gebruik van drukprocédés verscheidene quasi identieke kunstwerken verkrijgen. Om dat te bereiken werkt men steeds met verschillende stappen. Niet het houtblok, de plaat of de steen is het kunstwerk, maar wel de afdruk. Die afdruk wordt “prent” genoemd, afgeleid van het Oudfranse “preinte”, dat verwijst naar “de toestand van gedrukt zijn”. Het geheel van identiek afgedrukte prenten is de oplage. Die wordt door de kunstenaar genummerd en gehandtekend.
PDF